Tbourida

Wat het is

Tbourida, ook fantasia genoemd¹, is een ruitervoorstelling die teruggaat tot de 16e eeuw en een reeks militaire parades naspeelt volgens oude Arabisch-Amazighische regels². Elke voorstelling wordt gegeven door een groep met een oneven aantal ruiters en paarden, tussen 15 en 25³. Deze groep heet sorba, en de leider, de mokaddem, rijdt in het midden van de rij⁴.

Voor Marokko en zijn gemeenschappen is Tbourida een deel van de culturele identiteit en het collectieve geheugen⁵. De kleding en gebruiken van de ruiters staan voor hun stam of regio⁶, en elke regio brengt haar eigen kenmerken en ambachten in⁷.

Geschiedenis

Sinds de jaren negentig steunt de staat Tbourida via de Koninklijke Marokkaanse Ruitersportfederatie en de Société Royale d'Encouragement du Cheval (SOREC): met wedstrijden en prijzengeld, betere begeleiding en verzorging van het Barbpaard en de opleiding van juryleden⁸. In 2017 werd Tbourida opgenomen in de inventaris van het cultureel erfgoed van Marokko⁹, in december 2021 op voorstel van Marokko op de lijst van UNESCO¹⁰. Voor de nominatie werden meer dan 16.130 handtekeningen uit verschillende regio’s verzameld¹¹.

Waarvan het is gemaakt

De ruiters dragen traditionele kleding met tulband, gedrapeerde gewaden en babouches; hoofdstel en zadel van de paarden zijn op de oude manier genaaid en versierd¹². Bij wedstrijden is alle kleding en tuig toegestaan dat in de herkomstregio van de sorba gebruikelijk is¹³. Het geweer heet moukahla; het moet in goede staat zijn, en kruit en slaghoedjes worden door de organisator uitgedeeld¹⁴.

Bij officiële wedstrijden worden alleen Barbpaarden of Arabisch-Barbpaarden gereden¹⁵. Tbourida draagt bij aan de paardenfokkerij en aan het maken van kleding en zadelwerk van plaatselijke materialen¹⁶.

Hoe het wordt gemaakt

De voorstelling heeft twee delen¹⁷. In de hadda, de groet, rijden de ruiters in draf de baan op, tonen acrobatische oefeningen met hun wapens en keren terug naar de start; in de talqa vertrekt de groep opnieuw in galop en vuurt tegelijk een salvo losse flodders af, alsof iedereen samen ten strijde trekt¹⁸.

Bij wedstrijden beoordelen minstens drie juryleden beide delen: in de hadda tellen de verzorging en de hoeven van de paarden, de kleding, het tuig en het optreden van de groep onder de mokaddem, in de talqa de start, de galop in één lijn, het hanteren van de geweren en vooral het gelijktijdige schot¹⁹. Elk gesprongen geweer kost twee punten, en als de mokaddem niet schiet, gaat er één punt af²⁰. Een seniorengroep telt minstens 15 ruiters van 17 jaar en ouder, een juniorengroep minstens 11 ruiters tussen 12 en 16 jaar²¹.

Tbourida wordt binnen families doorgegeven, van generatie op generatie, mondeling en door te kijken²². De jongeren leren daarbij ook de paarden te berijden en te verzorgen, en wedstrijden moedigen jonge ruiters aan om mee te doen²³.

Wanneer

Elk jaar zijn er regionale, interregionale en nationale wedstrijden²⁴. In 2022 werden de regionale rondes in maart gehouden, van Inezgane en Safi tot Oujda en Larache, de interregionale in mei in Guelmim, Marrakesh en Meknes²⁵.

Het nationale kampioenschap van de traditionele ruiterkunsten vond in 2025 plaats van 26 mei tot 1 juni in Dar Es Salam in Rabat, met 18 senioren- en 6 juniorengroepen²⁶. Meer dan 300 Tbourida-groepen zijn aangesloten bij de ruitersportfederatie, en 5.900 paarden zijn bestemd voor de traditionele ruiterkunsten²⁷. Tbourida hoort ook bij het programma van grote feesten zoals de Moussem van Tan-Tan²⁸.