Ahidous

Wat het is

Ahidous is de gemeenschappelijke dans van de Amazigh-dorpen, vooral in de Midden-Atlas, een gemengde dans die poëzie, zang en dans verbindt¹. De Encyclopédie berbère noemt hem de basisdans van de sedentair geworden herdersnomaden van de Midden-Atlas en de oostelijke Hoge Atlas, zoals de Ayt Hadiddou en de Ayt Merghad; mannen en vrouwen dansen samen, in een rij of in een kring². Het cultuurbestuur rekent hem tot de fundamentele elementen van het immateriële muzikale erfgoed van Marokko en tot de belangrijkste gemeenschapsdansen van de Amazigh-samenleving³.

De dansers vormen een kring of een rij, schouder aan schouder, en bewegen als één lichaam⁴. Men zegt dat men ahidous ‘speelt’, omdat dans, trom en zang bij elkaar horen⁵.

Waar het vandaan komt

Ahidous is thuis in de bergstreken van de Midden-Atlas⁶ en bij de stammen van de oostelijke Hoge Atlas rond Imilchil⁷. Een studie in het tijdschrift Clio beschrijft hem aan de hand van het stadje M'rirt en het omliggende platteland⁸.

Waarvan het is gemaakt

Het enige instrument is de lijsttrom, in het Tamazight allun of adjoun, in het Arabisch bendir genoemd⁹. Hij bestaat uit een houten ring met een opgespannen geitenvel, dat men boven het vuur verwarmt om het strak te trekken¹⁰; snaren onder het vel geven hem zijn snorrende, trillende klank¹¹. Op het platteland bouwen en onderhouden de spelers hun trommels vaak zelf, in de stad worden ze meestal geleend of gekocht¹².

Gezongen worden izlan (enkelvoud izli), korte tweeregelige verzen die plaatselijke improvisatoren dichten; ze gaan meestal over de liefde, zijn vaak spottend, en enkele honderden ervan gaan mondeling, via de radio en op cassettes rond¹³.

Hoe het wordt gemaakt

Gezongen worden korte versparen, die de twee groepen van de dans beurtelings herhalen¹⁴; een zanger zet in, de anderen nemen de zang in koor over¹⁵. Bij een ahidous van de Ayt Brahim in 1981 stonden twee rijen tegenover elkaar, de voorzanger zette de izli in, de andere rij zong hem, en daarna volgden kniebuigingen, op- en neerbewegingen en sprongen op de tenen¹⁶. De bewegingen bestaan uit trillen, wiegen en stampen op de maat van de trom¹⁷, die meestal vijf slagen telt¹⁸. De schouders gaan op en neer, en met passen naar rechts draait de kring¹⁹.

De beste dansers en spelers heten imchaden (enkelvoud amchad): zij geven de ritmes aan, leiden de dans, kennen de liederen en leren ze aan de jongeren²⁰. Jongens leren door te kijken en na te doen op bruiloften en komen stap voor stap tot aan de trom; meisjes leren veel thuis, waar vrouwen zeer bedreven trommelen en zingen²¹.

Wanneer

De belangrijkste gelegenheid zijn bruiloften: gasten uit de omliggende dorpen en de families van bruid en bruidegom dansen mee in de kring²², vooral in de herfst bij de lange avondfeesten²³. Er bestaat een eigen ahidous van de bruid, ahidous n'tislit, voordat zij naar het huis van haar man verhuist²⁴. Er wordt ook gedanst op de moussem van Imilchil en spontaan op de zomerweiden, waar herders en herderinnen een kring vormen²⁵.

Sinds 2000 vindt in Aïn Leuh in de provincie Ifrane het Nationale Ahidous-festival plaats, georganiseerd door de vereniging Taymate des arts de l'Atlas met het ministerie van Cultuur²⁶. De 25e editie stond gepland van 23 tot 25 juli 2026, gedragen door de regionale cultuurdirectie Fez-Meknes en de vereniging; op de editie van 2025 kwamen zo’n veertig groepen af²⁷.

Waaraan je het herkent

Van de ahwach van de Chleuh in de Anti-Atlas en de westelijke Hoge Atlas verschilt ahidous in choreografie en klank: daar hebben de trommels geen snorsnaren, het ritme telt twee of vier slagen, en mannen en vrouwen dansen vaak gescheiden²⁸.