Raï

Wat het is

Het woord raï betekent in het Arabisch ‘mening, opvatting, standpunt’, ook ‘raad’; het gaat terug op de wortel r-y, ‘zien’¹. Een andere verklaring leidt de naam af van de uitroep ‘Ya raï’, waarmee zangers en muzikanten op feesten de inspiratie aanvuren².

In zijn overgeleverde vorm ontstond de raï begin 20e eeuw als landelijke muziek; in de jaren 1970 werd hij gemoderniseerd, sinds de jaren 1990 is hij internationaal bekend³.

Waar het vandaan komt

In Marokko is Oujda in het oosten van het land de stad van de raï: cafés en platenzaken draaien hem de hele dag, en hij heeft daar de oudere gharnati grotendeels verdrongen⁴. De organisatoren van het festival noemen de raï een levende uitdrukking van de culturele identiteit van de regio Oriental⁵. Een tentoonstelling in Oujda eerde in 2026 met twintig schilderijen 23 pioniers van de raï en andere stijlen van de regio, van de stichtersgeneratie van de cheikhs tot de zangers die deze muziek internationaal bekend maakten⁶.

Geschiedenis

Tot begin jaren 1980 bleef raï in zijn streek van herkomst; toen brachten jonge muzikanten hem elektrisch en met nieuwe ritmes naar de grote steden, en van daaruit verspreidde hij zich over de hele Maghreb en tot in Parijs⁷. De zangers uit die tijd noemen zich cheb, Arabisch voor ‘jong’⁸, zangeressen cheba⁹.

Waarvan het is gemaakt

Tot de traditionele instrumenten behoren nay, gasba (een rietfluit), darbuka, zoukra en bendir; begin jaren 1980 kwamen synthesizer en drumcomputer erbij¹⁰.

Wanneer

Het raïfestival van de regio Oriental vond in 2026 van 22 tot 25 juli plaats op de Place du Stade d'Honneur in Oujda, georganiseerd door de culturele vereniging van de prefectuur Oujda-Angad onder het beschermheerschap van koning Mohammed VI أيده الله (moge Allah hem bijstaan) en de wilaya van de regio¹¹, met 17 optredens op vier avonden en gratis toegang¹². Op de openingsavond traden onder anderen Cheb Mokhtar El Berkani, Zina Daoudia, Cheb Sami Rai en Cheb Amine Radi op, de winnaar van de talentenwedstrijd van het festival¹³; veel van de artiesten komen uit Oujda of de dorpen in de omgeving¹⁴.

Het idee voor het festival kwam van de vereniging Oujda Raï, later Oujda Art genoemd; de eerste editie was gepland voor 2006, en op de tweede kwamen in 2008 volgens La Vie éco elke avond meer dan 100.000 mensen af om 34 artiesten en groepen te horen, onder wie Khaled¹⁵.