Djellaba

Wat het is

De djellaba is een genaaid, lang gewaad met capuchon en mouwen, dat van voren open is¹. In de stad is hij van fijne wol of fabrieksstof, meestal wit of licht, reikt tot de voeten en wordt onder de burnus gedragen². Op het platteland is hij een zwaarder bovenkleed, dat vaak de burnus vervangt³. Harrells woordenboek van het Marokkaans-Arabisch (1966) kent naast de zellaba, een Noord-Afrikaans gewaad met capuchon, de genbaz, een djellaba van de bergbewoners, en de qessaba, een wollen gewaad van het type djellaba⁴.

De djellaba werd oorspronkelijk door mannen gedragen; de stoffen waaruit hij tegenwoordig wordt gesneden, kleden vrouwen en mannen⁵. De capuchon ligt meestal teruggeslagen op de schouders, en een herder of boer zonder tas kan er een eenvoudige maaltijd in meenemen⁶; voor het optrekken van de capuchon over het hoofd, zodat hij het gezicht verbergt, heeft het Marokkaans een eigen werkwoord, genber⁷.

Waar het vandaan komt

De djellaba wordt in heel Noord-Afrika gedragen; in de bergdialecten van Marokko heet hij tadjellabit⁸. Waar de naam vandaan komt, is niet opgehelderd: W. Marçais dacht aan djilbab, in het oude Arabisch een gedrapeerd gewaad, G. S. Colin aan het Latijnse gausapa⁹.

Waarvan het is gemaakt

De landelijke djellaba is van dikke wol of geitenhaar, bruin, rood of zwart, vaak met donkerbruine strepen op een lichtere ondergrond¹⁰. Voor fijnere stukken noemt de Maison de l'Artisan, de staatsinstelling ter bevordering van het ambacht, handgeweven stoffen als bzou en saissi, en daarnaast zijde en ouazzani¹¹.

De djellaba bziouia komt uit de omgeving van Bzou bij Beni Mellal; vrouwen weven hem met de hand van zuiver zijdegaren, katoen en de wol van het sardi-schaap¹². Eén stuk kan afhankelijk van patroon en kleuren meerdere maanden duren, de traditionele kleur is wit¹³.

Hoe het wordt gemaakt

In Figuig spinnen en weven vrouwen de wol, mannen naaien de geweven stof tot djellaba en selham; aan één stuk werken vijf vrouwen ongeveer tien dagen¹⁴. Ook de knopen zijn een eigen ambacht: in een vrouwencoöperatie in Sefrou worden ze met de naald geweven van getwijnde kunstzijde rond een kleine kern van papier¹⁵. Wie een djellaba op maat bestelt, kiest stof, boordsel, knopen en de zijden draad voor de siernaden¹⁶.

Wanneer

Voor de ramadan brengen velen hun stof naar de kleermaker, om aan het begin van de vastenmaand een nieuw traditioneel gewaad te hebben; bij de klanten van een kleermaker in Casablanca is de djellaba het meest gevraagd¹⁷. Andere gelegenheden zijn het midden van de ramadan en het Suikerfeest¹⁸. Voor dit feest was de djellaba in 2025 in de medina van Rabat het best verkochte kledingstuk, ook gevraagd voor vrouwen en kinderen¹⁹; ook in Chefchaouen laat men zich voor het feest een nieuwe djellaba naaien, zoals een studie over de geitenhoudsters van de medina terloops vaststelt²⁰.

Waaraan je het herkent

De lengte verschilt sterk: in de oostelijke Rif is de djellaba zeer kort, van voren wijd open en gegord als een jas, meestal reikt hij tot halverwege de kuit en heeft hij zijsplitten²¹. Bij de geweven djellaba zijn de mouwen zeer kort en met het lijf uit één stuk geweven; door splitten eronder komen de onderarmen naar buiten²². Bij de Jebala in de westelijke Rif hoort de korte wollen djellaba met tulband en gele babouches tot de typische mannenkleding²³.