Taskiwin

Wat het is

Taskiwin is een krijgsdans die thuishoort in het gebergte van de westelijke Hoge Atlas¹. De dans dankt zijn naam aan de tiskt (meervoud taskiwin), een rijk versierde hoorn die elke danser op zijn linkerschouder draagt². Er wordt gedanst door de schouders te laten trillen op het ritme van tamboerijnen en fluiten; het nominatiedossier noemt als andere namen ‘schouderdans’ en ‘de kunst van het schouderschudden’³.

De encyclopedie van de Amazigh rekent Taskiwin tot de ahwach van de Chleuh (Ishelhayn) van de westelijke Hoge Atlas: een dans alleen voor mannen, met een zilveren kruithoorn op de schouder, begeleid door een kleine trommel van aardewerk, de tarija⁴. De bewegingen verwijzen naar gevechtsgebaren; de afzonderlijke ritmes vertellen episodes uit een gevecht, van afwachten en stelling nemen tot aanval, terugtocht en overwinning, en hun namen herinneren aan gevechtstactieken⁵.

Waar het vandaan komt

Er wordt gedanst op de noord- en zuidhellingen van de westelijke Hoge Atlas, vooral in de provincies Taroudant, Chichaoua, Al Haouz en Agadir Ida-Outanane⁶. Het dossier noemt als dragers stammen als de Seksawa, Ida Ou Mahmoud, Ida Ou Msattog, Mentaga, Erguita, Imdlawen en Amizmiz; vroeger had elk van deze stammen een eigen Taskiwin-groep⁷. Volgens de encyclopedie van de Amazigh komen de beste dansers uit het land van de Gedmiwa en treden ze vaak op in Amizmiz⁸.

Geschiedenis

Waar de dans precies vandaan komt, is niet bekend; de commentatoren zijn het eens over het krijgshaftige karakter⁹. Tegenwoordig begeleidt hij feesten, helpt hij spanningen binnen en tussen gemeenschappen vreedzaam op te lossen en brengt hij jongeren in de gemeenschap¹⁰. In 1993 werd in de regio de eerste vereniging opgericht die zich helemaal aan Taskiwin wijdt, en andere dorpen volgden¹¹. De dans staat sinds 2014 in de nationale inventaris van immaterieel cultureel erfgoed¹² en sinds 2017 op de UNESCO-lijst¹³.

Waarvan het is gemaakt

De dansers dragen witte kleding, rode schouderriemen, babouches en een tulband, met de hoorn op de linkerschouder¹⁴. Aanvankelijk gebruikte men echte schapen- of runderhoorns, later namaak van hardhout of metaal, bijvoorbeeld zilver; ambachtslieden maken ook de kostuums, dolken en instrumenten, van metaal en van hout als walnoot, granaatappel en amandel¹⁵. Elke danser slaat op een kleine tamboerijn van terracotta, de voordansers spelen houten tamboerijnen en fluiten¹⁶.

Hoe het wordt gemaakt

Een groep bestaat uit zo’n twintig geoefende volwassen mannen en vijf à zes voordansers; ze dansen in een rij of in een kring¹⁷. Volgens de plaatselijke opvatting is een uitvoering een toneelstuk in veertig ritmes, elk een bedrijf dat de dansers met gebaren en gezongen woorden uitbeelden¹⁸. De fluitspeler kondigt elke wisseling aan en geeft de aanwijzingen door van de raïs of aallam, de hoeder van de geheimen van de dans¹⁹.

Aan het eind mogen soms jonge ongehuwde vrouwen meedansen: dit deel heet asga, het is langzaam, en mannen en meisjes zingen de verzen om beurten²⁰. De dans wordt zonder school geleerd, door mee te doen: de ouderen nemen de jongeren stap voor stap op in de groep en leren hun de ritmes onder het toeziend oog van de raïs²¹.

Wanneer

Er wordt gedanst op familie- en gemeenschapsfeesten, vooral bruiloften, op feesten van gastvrijheid (tinnobga) en op de jaarlijkse bijeenkomsten van de gemeenschappen in de Hoge Atlas (anmouggar)²². Tegenwoordig is de dans beperkt tot een paar dorpen; UNESCO noemt als bedreigingen dat de laatste dragers geen leerlingen meer vinden en dat het ambacht rond instrumenten en toebehoren achteruitgaat²³.