Aïta

Wat het is

De aïta (meervoud ʿayout) is een volkslied dat vooral in eenvoudige kringen zeer geliefd is¹. Ze wordt gezongen in het Marokkaans-Arabisch, als strofisch lied dat je overal in de Atlantische vlakten van Casablanca tot Marrakesh vindt². Letterlijk betekent het woord een roep om iemands aandacht te trekken³.

Een aïta volgt een vaste volgorde: na een voorspel komen meerdere delen, gescheiden door een refrein dat van het ene deel naar het volgende leidt, en aan het eind volgt een dansdeel⁴.

Waar het vandaan komt

De aïta kent regionale varianten die verschillen in melodie, ritme en poëzie: marsaouia rond Casablanca, hasbaouia rond Safi, haouzia rond Marrakesh, zaïria rond Rabat en Kenitra, mellalia rond Beni Mellal⁵. Raggoug noemt daarnaast de gharbaouia en ziet de oorsprong van de aïta in de hasbaoui-stijl, zoals duo’s in de regio Abda rond Safi die speelden⁶. Volgens hem komt de marsaouia, ook aïta van Casablanca genoemd, uit de Chaouia en de Doukkala en bezingt ze vaak steden als El Jadida en Azemmour⁷.

Geschiedenis

Raggoug voert de aïta terug op de tijd van de Almohaden, toen Arabische stammen zich vestigden in de vlakten van de Gharb tot Abda en de Arabische en Amazighische cultuur elkaar ontmoetten⁸. Aanvankelijk werd ze gespeeld op bendir, daff en trommel; later kwamen blaasinstrumenten als de gasba en de ghaita erbij⁹. In het begin bestonden de groepen alleen uit mannen met viool en taarija; na verloop van tijd vormden vrouwen hun eigen groepen¹⁰.

Waarvan het is gemaakt

Tijdens het zingen slaan de chikhat op een kleine taarija; de muzikanten begeleiden hen op oud, kamanja (viool), darbouka en bendir, sommige groepen ook op swisdi of lotar, kleine luiten met twee tot vier snaren¹¹. In de hasbaoui-stijl zijn de oude instrumenten swisdi en guembri bewaard gebleven¹².

Hoe het wordt gemaakt

Een uitvoering heeft twee delen: in het eerste overheerst de zang, de leidende zangeres (tabbaʿa) zingt afwisselend met een tweede, en de andere chikhat en enkele muzikanten zetten accenten¹³. In het tweede gaat de muziek van een langzaam tempo over naar een snellere 6/8-maat en wordt er gedanst; aan het eind wordt het tempo steeds sneller tot een plotselinge stop¹⁴. De leidende zangeres danst zelf niet; dansen is voor de jongere chikhat en de leerlingen¹⁵.

Een jonge chikha leert zonder muziekschool: ze sluit zich aan bij een groep en leert jarenlang van een ervaren chikh of chikha het repertoire, de dansen, de kleding en de make-up, tot ze zelf een groep kan oprichten¹⁶.

Wanneer

De chikhat en hun muzikanten treden op bij familiefeesten die de etappes van het leven markeren en bij privéfeesten, voor vrouwen, mannen of gemengd publiek¹⁷.

In Safi vindt het nationale Aïta-festival plaats; de 24e editie liep van 22 tot 25 juli 2026, georganiseerd door de cultuurafdeling van het ministerie met de provincie Safi, met concerten, een colloquium en een workshop over de aïta op het podium¹⁸. Bij de opening klonken aïta rahmania, abdia en marsaouia; het programma legde de nadruk op de plaatselijke groepen en de meesters van de aïta hasbaouia¹⁹.