Keramiek uit Fez

Wat het is

Samen met Safi, Salé, Marrakesh en Tetouan is Fez een van de vijf belangrijkste centra van de Marokkaanse keramiek en volgens de Maison de l’Artisan bekend om fijn bewerkte stukken met een glanzend glazuur.¹ Er werken zo’n vijftig meesters in pottenbakkerij en zellige, elk met vier of vijf helpers en leerlingen.²

De motieven zijn nauw verbonden met de natuur, zoals olijfpit, amandel, marjolein en jasmijn, of met de bouwkunst, zoals zellige en mozaïek.³ Naast blauw op een witte grond zijn er veelkleurige stukken; de oude pottenbakkers hadden niet meer dan vijf kleuren: witte grond, bruin, groen, geel en blauw.⁴

Geschiedenis

Volgens Naïma El-Khatib-Boujibar, geciteerd door La Vie éco in 2006, bloeide de uit Spanje en de Mashriq overgenomen geglazuurde keramiek het sterkst in Fez, en daar kwamen de pottenbakkers vandaan die zich in de 18e eeuw in Meknes en later in Safi vestigden.⁵ Ook de Maison de l’Artisan beschrijft pottenbakkers uit Fez die in de 19e eeuw naar Safi trokken.⁶

Waarvan het is gemaakt

De metaaloxiden komen uit mijnen in de omgeving; het blauw wordt gewonnen uit kobalthoudend erts met nikkel, en hoe vaker het wordt gezuiverd, hoe dieper en minder grijs het wordt.⁷ Versierde stukken bestaan uit een zeer zorgvuldig afgestemde massa van veldspaat, zand en klei, gebakken op hoge temperatuur.⁸

Hoe het wordt gemaakt

De grijze klei wordt fijngemaakt, gekneed en te gisten gelegd, dan in klompen verdeeld en op de draaischijf gevormd; het gedroogde stuk gaat een eerste keer de oven in.⁹ Daarna wordt het in wit glazuur gedompeld en in de zon gedroogd, de pottenbakker tekent de motieven, en ten slotte brengt de ambachtsman de kleuren aan.¹⁰ Blauwe stukken dragen geometrische of plantaardige lijnen, en stippelmotieven op schalen en vazen worden getrokken met een wijsvinger die in teer is gedoopt.¹¹

Vandaag werken pottenbakkers en zelligemakers in de ambachtszone Benjellik, waar een installatie voor de verwerking van klei gepland is; een regionaal programma steunt bovendien gasovens voor pottenbakkerijen en kalkbranderijen.¹²

Waaraan je het herkent

Het kenmerk is het blauw: een meester-ambachtsman zegt in La Vie éco dat dit ‘blauw van Fez’ in geen andere stad te vinden is.¹³