Naslagwerk

Het lexicon van A tot Z

98 items, elk met een onderbouwde samenvatting.

AadessEten en drinkenEen gerecht van linzen die met ui, tomaten, knoflook en specerijen zacht gekookt worden, als bijgerecht of als maaltijd op zich. In de wintermaanden is het in heel Marokko geliefd.
AghroumEten en drinkenAghroum (aɣrum) is het Amazigh-woord voor brood: het woordenboek van het IRCAM voert het op als mannelijk zelfstandig naamwoord met de betekenis ‘pain’, خبز. In de Rif wordt het van gerstemeel in de huisoven gebakken, in het zuiden van Marokko dragen verschillende broden deze naam, onderscheiden naar de manier waarop ze worden gebakken.
AhidousMuziekGemeenschappelijke dans van de Amazigh-dorpen in de Midden-Atlas en de oostelijke Hoge Atlas, waarbij mannen en vrouwen samen dansen en twee groepen de verzen beurtelings zingen. Het enige instrument is de lijsttrom, allun of bendir genoemd.
AhwachMuziekGezamenlijk spel van poëzie, zang, trommels en dans in de dorpen van de Chleuh in de Anti-Atlas en de westelijke en centrale Hoge Atlas. Mannen en vrouwen staan in twee koren tegenover elkaar en zingen om beurten.
Al-AlaMuziekKlassieke muziek met scholen in Fez en Tetouan, geordend in elf suites (nuba’s), waarvan al-Haïk uit Tetouan eind 18e eeuw de gedichten, modi en ritmes optekende. Dat ze in al-Andalus is ontstaan, geldt als waarschijnlijk, maar is nauwelijks bewezen.
AmariyaGebruikenDe amariya is de versierde, overdekte draagstoel waarin de bruid op een Marokkaanse bruiloft op de schouders van mannen de zaal in wordt gedragen.
AmlouEten en drinkenEen pasta van geroosterde, gemalen amandelen, honing en arganolie, de olie van de arganboom, die alleen in het zuidwesten van Marokko groeit. In de Souss hoort amlou in de ramadan bij het verbreken van het vasten.
ArganolieEten en drinkenOlie uit de pitten van de vruchten van de arganboom, die alleen groeit in het biosfeerreservaat Arganeraie in het zuidwesten van Marokko. De praktijken en kennis rond de arganboom staan sinds 2014 op de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed.
AtayEten en drinkenGroene thee uit China, meestal van de soort gunpowder, bereid met verse munt en suiker van het suikerbrood en van hoog ingeschonken. Hij geldt als teken van Marokkaanse gastvrijheid.
AvocadosapEten en drinkenEen drank van avocado, in de blender gemengd met melk en amandelen; ‘sap’ staat in Marokko vaak voor wat elders een milkshake heet. Tijdens de ramadan wordt hij graag na het vasten gedronken.
AïtaMuziekStrofisch lied in het Marokkaans-Arabisch uit de Atlantische vlakten tussen Casablanca en Marrakesh, gedragen door zangeressen, de chikhat, en hun muzikanten. Het woord betekent ‘roep’ of ‘oproep’.
BaghrirEten en drinkenEen zachte, dikke pannenkoek, glad aan de kant van de pan en aan de bovenkant vol gaatjes als een honingraat. In de ramadan staat hij in veel streken, zoals in Beni Mellal, Ouarzazate en Taliouine, op tafel bij het verbreken van het vasten.
BatboutEten en drinkenEen zacht platbrood dat in een ijzeren pan wordt gebakken. Klein en gevuld, als batbout maammar, hoort het nu vast bij de iftar in de ramadan.
BelghaKledingPlatte leren schoen, traditioneel in de islamitische wereld; in het Marokkaans-Arabisch is belga het paar, ferda een enkele schoen. In Tiznit in de Souss worden belgha gemaakt van geitenleer dat uit de looierijen van Taroudant, Marrakesh en Fez komt.
Beni Ouarain-tapijtDingenEen tapijt van schapenwol, genoemd naar de stammen van de Beni Ouarain bij Taza in de Midden-Atlas. Oorspronkelijk bedoeld als deken voor het hele gezin, kan hij tot zeven meter lang zijn.
Berrad en glazenDingenTheepot (berrad) en glazen staan op een dienblad van koper, nieuwzilver of zilver, dat het theeritueel zijn vaste kader geeft; bij bezoek schenkt vaak het gezinshoofd in. Het meeste theeservies voor Marokko wordt gemaakt in de medina van Fez.
BissaraEten en drinkenEen dikke soep van gedroogde erwten of tuinbonen met komijn, paprika en olijfolie. Ze is een specialiteit van Tanger, in het hele noorden zeer geliefd en een gerecht voor de winter.
BriouatEten en drinkenKleine gevulde deegdriehoekjes, hartig of zoet. In de ramadan horen ze in veel Marokkaanse steden bij het verbreken van het vasten.
BsahaWoorden‘B'ssaha’, letterlijk ‘met gezondheid’, zegt men tegen iemand die eet of drinkt, nieuwe kleren draagt, van de kapper of uit het badhuis komt; het antwoord luidt ‘Allah yaʿtik ssaha’, Allah geve jou ook gezondheid.
BslamaWoordenBslama is de gewone afscheidsgroet in het Marokkaans-Arabisch, ‘tot ziens’.
ChaabiMuziekVerzamelnaam voor verschillende soorten Marokkaanse volksmuziek, die landelijke en stedelijke tradities verbinden en in het Marokkaans-Arabisch worden gezongen. Ze begon als straatmuziek op pleinen en markten, tegenwoordig klinkt ze in cafés en op bruiloften.
ChebakiaEten en drinkenEen gebak van stevig deeg, gefrituurd en in honing of siroop gedoopt, afhankelijk van de streek ook griouch of m'kharqa genoemd; in het deeg gaan sesam, anijs, kaneel en oranjebloesemwater. In de ramadan hoort het in veel regio’s van Marokko samen met harira en dadels bij het verbreken van het vasten.
Clementine uit BerkaneEten en drinkenClementines uit de Triffa-vlakte rond Berkane, tussen de Middellandse Zee en het Beni Snassen-gebergte, pitloos en van twee rassen (Berkane-kloon en Nules). Sinds 2010 is ‘Clémentine de Berkane’ officieel erkend als geografische aanduiding.
CouscousEten en drinkenGriesmeel dat met de hand tot korreltjes wordt gerold en boven stoom wordt gegaard, opgediend met groenten en vlees naargelang streek, seizoen en gelegenheid. Sinds 2020 staat couscous, als gezamenlijke inschrijving van vier landen van de Maghreb, op de UNESCO-lijst van het immaterieel cultureel erfgoed.
Dadels uit de TafilaletEten en drinkenDadels van de soort Mejhoul uit gemeenten in de provincies Errachidia en Tinghir in de Tafilalet. Sinds 2010 dragen ze de beschermde geografische aanduiding (BGA) ‘Dattes Majhoul de Tafilalet’.
Djaj mhammerEten en drinkenDjaj mhammer is kip die gestoofd wordt met specerijen als gember, paprikapoeder, komijn, kurkuma en saffraan; in een versie van televisiekok Choumicha wordt ze daarna goudbruin gebakken in boter en olie. Feestmalen met djaj mhammer horen bij bruiloften in Marokko.
DjellabaKledingLang gewaad met capuchon en mouwen, dat op het platteland uit één stuk wordt geweven. Oorspronkelijk droegen mannen het, tegenwoordig dragen in Marokko vrouwen en mannen het.
Doum-vlechtwerkAmbachtVan de bladeren van de dwergpalm, in Marokko doum, vlechten ambachtslieden manden, tassen en strohoeden.
FekkasEten en drinkenEen droog gebak met een koekachtige textuur van eieren, suiker, bloem en gist, naar keuze met amandelen, dat men bij muntthee eet.
GazellenhoornsEten en drinkenEen boogvormig gebakje met een vulling van amandelspijs, in het Arabisch kaab el ghazal. Het is een van de meest verbreide gebakjes van Marokko.
Gebs (stucwerk)AmbachtGebs is gesneden gips op wanden en plafonds: ambachtslieden snijden patronen in een nog vochtige gipslaag, die vaak met kleur wordt opgehaald en met hout en metaal wordt gecombineerd.
GhassoulDingenEen magnesiumrijke kleiaarde (stevensiet) uit het dal van de middelste Moulouya bij Missour, provincie Boulemane, die wordt gebruikt in huidreinigingsmiddelen en shampoos. De naam ghassoul is voorbehouden aan waar met meer dan 90 % stevensiet.
GhribaEten en drinkenEen theekoekje van griesmeel of bloem, suiker en boter. Het is een van de meest verbreide gebakjes van Marokko.
HammamGebruikenHet stoombad naar het voorbeeld van de antieke thermen, met een opeenvolging van een onverwarmde, een lauwe en een hete ruimte. Het is ingebed in de woonwijk en is een plek van samenzijn.
HarchaEten en drinkenEen platbrood van griesmeel, gebakken in de pan of in een aardewerken schaal. Men eet het bij de thee, bij het ontbijt en in de ramadan.
HariraEten en drinkenEen dikke soep van tomaten, vlees en peulvruchten, die tot slot met erdoor geroerde bloem wordt gebonden en in elke familie iets anders uitvalt. In Fez, Meknes, Tanger, Marrakesh, Rabat en Casablanca hoort ze in de ramadan bij het verbreken van het vasten.
HaïkKledingGrote, meestal witte doek die vrouwen buitenshuis als bovenkleed om lichaam en hoofd sloegen.
HchoumaWoordenHchouma is een woord uit het Marokkaanse Darija dat tussen schaamte en schroom in ligt. Men zegt het over gedrag dat ingaat tegen de gedeelde normen, al over een kind dat niet groet.
HennanachtGebruikenBeschildering van handen en voeten met hennapasta, vooral bij vrouwen en op feesten als geboorte en bruiloft. Sinds 2024 staat henna, gezamenlijk voorgedragen door Marokko en 15 andere staten, op de UNESCO-lijst van het immaterieel cultureel erfgoed.
HssouaEten en drinkenEen soep van gerstegries (belboula) die in water of bouillon wordt gekookt tot ze romig is. Met melk bereid hoort ze tijdens de ramadan bij de geliefde gerechten na het vasten.
IrkmanEten en drinkenIrkman is een gerecht van graankorrels die worden geweekt, gestampt en in water gaar gekookt; tot slot gaat er olijfolie over. In Beni Jmil in de Rif kookt men het voor het Amazigh-nieuwjaar.
JabadorKledingFeestkleding uit een broek en een bijpassend bovenstuk, die in Marokko vooral op het feest van het verbreken van het vasten wordt gedragen.
KaftanKledingLange tuniek met een opening in het midden, knopen en rijk handwerk, gedragen op bruiloften, naamgevingsfeesten en andere feesten. Sinds 10 december 2025 staat de Marokkaanse kaftan op de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid.
Kalk en pigmentAmbachtDe huismuren van Chefchaouen zijn met kalk gewit, waaraan meer of minder indigo wordt toegevoegd; daar komen de vele blauwtinten van de steegjes vandaan.
Keramiek uit FezAmbachtGeglazuurd aardewerk uit Fez, bekend om zijn blauw uit kobalthoudend erts. De Maison de l’Artisan noemt Fez de hoofdstad van de pottenbakkerij in Marokko.
Keramiek uit SafiAmbachtAardewerk uit de Atlantische stad Safi, bekend om zijn blauwe vaatwerk. Vandaag werken er 1500 tot 2000 mensen in meer dan 200 werkplaatsen, en sinds 2025 hoort Safi bij de creatieve steden van UNESCO.
Kersenfeest van SefrouGebruikenHet kersenfeest van Sefrou duurt elk jaar in juni drie dagen, met de verkiezing van een kersenkoningin en een grote optocht. Sinds 2012 staat het op de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed.
KhliiEten en drinkenRunder-, schapen- of dromedarisvlees in repen, gemarineerd met knoflook, azijn, koriander en zout, in de zon gedroogd en in vet gegaard; in de medina van Fez is dat een eeuwenoude traditie. In de ramadan komt het in Fez met msemen en in Meknes in gevulde rghaif op tafel.
KhobzEten en drinkenHet ronde platbrood van Marokko, dat aan tafel vaak mes en vork vervangt.
KrachelEten en drinkenZoete gistbroodjes met anijs en oranjebloesemwater, ook krichlat of l’grosse genoemd, die men voor de ramadan en andere gelegenheden bakt.
Lantaarns van messing en koperAmbachtLampen en armaturen van koper en messing horen bij de dinanderie, het werk met gedreven plaatmetaal; in Fez en Marrakesh doorbreken ambachtslieden het koper met fijne patronen.
LeerlooierijenAmbachtChouara in de wijk Lablida is een van de actiefste historische looierijen van Fez, waar een statistiek van de Almohaden ooit 86 looierijen telde. De huiden weken daar in kalk en duivenmest en worden geverfd met natuurlijke stoffen als rozen, cederhout en saffraan.
LoubiaEten en drinkenWitte bonen, gestoofd in een saus van tomaten, uien, olijfolie en specerijen. Men eet ze op zichzelf of met vis of vlees en schept ze in Marokko meestal op met brood.
MaakoudaEten en drinkenKleine schijfjes van gekookte, gestampte aardappel met peterselie, knoflook en specerijen, gebakken in een hete pan. Tijdens de ramadan horen ze bij de voorgerechten die bij de harira worden geserveerd.
MalhunMuziekGezongen poëzie in de Arabische omgangstaal, ontstaan in de Tafilalet in het zuidoosten van Marokko en in de oude steden vooral gekoesterd door de gilden van de ambachtslieden. Sinds 2023 staat malhun op de UNESCO-lijst van het immaterieel cultureel erfgoed.
Marokkaanse saladeEten en drinkenEen salade van tomaten en paprika die het hele jaar bij de kemia hoort, de kleine voorgerechten van de Marokkaanse keuken. Choumicha noemt hem ook chlada.
MechouiEten en drinkenLam dat in zijn geheel of in grote stukken wordt gegaard, het feestmaal dat volgens een studie voor de WIPO en het OMPIC teruggaat op de tradities van nomaden, herders en boeren met een eigen kudde.
MendilDingenEen geweven doek die de vrouwen van de Jebala in de westelijke Rif om hun taille knopen, meestal rood met fijne witte strepen. Hij dient ook om kinderen of lasten op het lichaam te dragen.
MezyanWoordenIn het Marokkaans-Arabisch betekent mezyan ‘goed’, ook ‘mooi’; als uitroep betekent het ‘in orde’.
MidaDingenDe ronde, meestal lage tafel waaraan Marokkaanse families eten, omgeven door kussens, lage krukjes of banken; de gerechten staan gezamenlijk in het midden.
Moussem van Tan-TanGebruikenJaarlijkse bijeenkomst van de nomaden van de Sahara in Tan-Tan in het zuidwesten van Marokko, met markt, kamelen- en paardenwedstrijden, muziek en poëzie. UNESCO riep het in 2005 uit en nam het in 2008 op in de Representatieve Lijst van het immaterieel cultureel erfgoed.
MrouziaEten en drinkenLamsvlees, lang gegaard met ras el hanout, kaneel, saffraan en knoflook en gekarameliseerd met honing en rozijnen, opgediend met geroosterde amandelen.
MsemenEten en drinkenEen plat brood uit de Maghreb, dat tot een vierkant met veel lagen wordt gevouwen en op de hete plaat wordt gebakken. Bij het verbreken van het vasten in de ramadan staat het op veel plaatsen in Marokko op tafel, in Fez samen met khlii.
M’hanchaEten en drinkenEen gebak van warqa dat tot een spiraal is opgerold rond een vulling van amandelpasta, vertaald ‘slangentaart’. Het hoort bij het meest verbreide gebak van Marokko.
Oesters uit DakhlaEten en drinkenOesters worden in Marokko sinds 1950 gekweekt, eerst in de lagune van Oualidia. In 2019 kwam er jaarlijks zo’n 411 ton uit Dakhla en Oualidia, bij Dakhla onder meer uit de schelpdierzone Duna Blanca.
OlijvenEten en drinkenOf een tafelolijf groen, verkleurend of zwart is, hangt af van de rijpheid bij de oogst. In Marokko is het ras Picholine marocaine goed voor meer dan 90 procent van de olijfbomen en levert het zowel olie als tafelolijven.
PastillaEten en drinkenEen zoet-hartige pastei van flinterdunne, beboterde warqa-vellen, gevuld met duif of kip, eieren, kruiden en amandelen. In de 20e eeuw werd ze van feestmaal van de stedelijke bovenlaag in Fez, Rabat en Tetouan tot feestgerecht in het hele land.
RaibEten en drinkenEen traditionele Marokkaanse dikke melk die ontstaat wanneer rauwe melk bij kamertemperatuur vanzelf zuur wordt en stremt; ze lijkt enigszins op yoghurt. Yabiladi noemt raib de zelfgemaakte yoghurt van Marokko.
Ras el-HanoutEten en drinkenMarokkaans kruidenmengsel met wisselende samenstelling, vaak met meer dan twintig specerijen. De naam betekent ‘hoofd van de winkel’.
RaïMuziekVolkszang van de Maghreb, die zich sinds begin jaren 1980 met synthesizers en nieuwe ritmes vanuit zijn streek van herkomst naar de grote steden en tot in Parijs heeft verspreid. In Marokko is Oujda de stad van de raï: daar vindt het raïfestival van de regio Oriental plaats.
ReggadaMuziekDans en zang van de Beni Snassen in het oosten van Marokko, gedanst door mannen in een rij, met afgemeten bewegingen van schouders en benen. De maat wordt gegeven door de bendir en het blaasinstrument zamar.
RfissaEten en drinkenUit elkaar geplukte, dun gebakken deegvellen onder een bouillon van kip, linzen en fenegriek. Traditioneel kookt de familie rfissa voor een vrouw na de bevalling.
Rozen uit Kelaat M’GounaDingenGeurrozen van de soort Rosa damascena uit Kelaat M’Gouna en het Dadesdal; de roos en haar rozenwater dragen beschermde oorsprongsbenamingen. Elk jaar in mei vindt in Kelaat M’Gouna de Salon international de la rose à parfum plaats.
Saffraan uit TaliouineEten en drinkenGedroogde saffraandraden, de stempels van de saffraanbloem, uit gemeenten in de provincies Taroudant en Ouarzazate rond Taliouine. Sinds 2010 draagt deze saffraan de beschermde oorsprongsbenaming (BOB) ‘Safran de Taliouine’.
SardineEten en drinkenDe sardine maakt zo’n 64 procent van de Marokkaanse vangsten uit. Marokko is wereldwijd de grootste producent en exporteur van sardineconserven en voerde in 2022 volgens het ministerie van Visserij 152.137 ton daarvan uit.
SeffaEten en drinkenBoven stoom gegaarde heel fijne vermicelli of couscous, tot een koepel opgestapeld en bestrooid met amandelen, kaneel en poedersuiker; in seffa medfouna ligt er kip, lam of rund onder verborgen.
SelhamKledingWijde capuchonmantel tot de voeten, van voren slechts over een handbreedte dichtgenaaid, van witte wol of bruin geitenhaar; Marokkaanse Tamazightsprekers noemen hem meestal asdelham, een vorm die ook het Arabisch kent. In de stad wordt hij over de djellaba gedragen.
SellouEten en drinkenEen mengsel van geroosterde bloem, amandelen, sesam en honing, ook sfouf of zemmita genoemd. Het behoort tot de belangrijkste zoetigheden van de ramadan, bijvoorbeeld in Fez en Meknes bij het verbreken van het vasten.
SfenjEten en drinkenEen ringvormige oliebol van bloem, water, zout en gist, in olie gebakken, sponzig vanbinnen en knapperig vanbuiten. De naam komt van het Arabische isfanja, spons.
SmenEten en drinkenBoter die met zout houdbaar wordt gemaakt en in een kruik of aardewerken pot maandenlang rijpt; ze geeft smaak aan couscous, tajines en harira. Daarnaast draagt ook geklaarde boter deze naam.
StampleemAmbachtStampleem (Frans pisé) is rauwe aarde die tussen bekistingsplaten in delen wordt aangestampt; samen met leemstenen is het het bouwmateriaal van de ksour en kasba’s in het zuiden van Marokko, zoals in Aït-Ben-Haddou.
TadelaktAmbachtEen kalkpleister die wordt verdicht, met een steen gepolijst en met zeep waterafstotend gemaakt; in Marokko bekleedt hij ook oude stoombaden, bijvoorbeeld in de kasba’s van Tamnougalt en Taourirt.
TajineEten en drinkenEen gerecht dat net zo heet als de aarden pot met deksel waarin het wordt gegaard en opgediend. Volgens een studie voor de WIPO en het Marokkaanse bureau OMPIC komt tajine van kip met olijven en ingelegde citroen op tafel bij bruiloften, verlovingen en het feest aan het eind van de ramadan.
Tajine (de pot)DingenEen pot van aardewerk met een plat, laag onderstuk en een kegel- of koepelvormig deksel, dat het condenswater terug in de schaal leidt. Het gerecht dat erin wordt gegaard en opgediend heet net als de pot.
TakchitaKledingFeestkleding voor vrouwen uit twee over elkaar gedragen delen, de tahtiya en de dfina, die vooral op bruiloften wordt gedragen.
TaktoukaEten en drinkenEen gekookte salade van tomaten en gegrilde paprika met knoflook, specerijen en koriander, die lauw of koud wordt gegeten.
TanjiaEten en drinkenVlees dat in een afgesloten kleien kruik, de tanjia, in de as van de oven van een hammam gaart, een gerecht van de ambachtslieden en handelaren van Marrakesh. Al in de 17e eeuw beschreef de geleerde al-Marghiti de bereiding ervan in een gedicht.
TarbouchKledingStijve, randloze muts van rood vilt met kwast; de Duitse naam Fes of Fez gaat terug op de Marokkaanse stad Fez.
TaskiwinMuziekKrijgsdans uit de westelijke Hoge Atlas, genoemd naar de versierde hoorn die elke danser draagt; er wordt gedanst met trillende schouders op de klank van tamboerijnen en fluiten. Sinds 2017 staat Taskiwin op de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed dat dringend bescherming nodig heeft.
TbouridaGebruikenMarokkaanse ruitervoorstelling waarbij een groep van 15 tot 25 ruiters zij aan zij wegrijdt in galop en tegelijk een salvo losse flodders afvuurt. Sinds 2021 staat Tbourida op de Representatieve Lijst van het immaterieel cultureel erfgoed van UNESCO.
ThujahoutAmbachtHet hout van de sandarakboom (Tetraclinis articulata), dat in Marokko vooral in Essaouira ambachtelijk wordt bewerkt, hoofdzakelijk tot inlegwerk en meubels.
WakhaWoordenIn het Marokkaans-Arabisch is wakha het woord voor ‘akkoord, goed’; als voegwoord betekent het ‘hoewel, ook al’.
YennayerGebruikenYennayer is het Amazigh-nieuwjaar; in Marokko is 14 januari als Amazigh-nieuwjaar een wettelijke feestdag.
ZaaloukEten en drinkenEen gekookte salade van aubergines en tomaten, een overgeleverd gerecht uit de keuken van de Maghreb. Meestal wordt hij als voorgerecht met brood gegeten.
ZamboEten en drinkenZambo is geroosterd meel van gerst of tarwe dat je met de hand eet en in olijfolie doopt. Het gerecht heeft een vaste plaats in de keuken van de Rif en komt vooral in de zomer en voor gasten op tafel.
ZelligeAmbachtGeglazuurde wandtegels waarvan de geometrische patronen ontstaan uit veel kleine, afzonderlijk gehakte vormstukken; tot de hoogste bloei brachten de ambachtslieden van Fez deze kunst onder de Meriniden. De klei voor Fez komt van de vindplaats Benjlik.
Zilver uit TiznitAmbachtZilveren sieraden van de Amazigh-vrouwen uit de Anti-Atlas, vooral fibulaparen met borstketting, armbanden en voorhoofdssieraden; als deel van de bruidsgave bleven ze eigendom van de vrouw en gaven haar materiële zekerheid. Tiznit geldt als ‘hoofdstad van het zilver’.
ZwinWoordenIn het Marokkaans-Arabisch betekent zwin ‘mooi, knap’ en het wordt ook gebruikt voor ‘goed’.