Ghassoul

Wat het is

Ghassoul is een kleimineraal, preciezer gezegd stevensiet, een magnesiumrijk laagsilicaat.¹ Volgens een decreet van 5 maart 1974 mag alleen waar met meer dan 90 % stevensiet onder de handelsnaam ghassoul worden verkocht; ghassoul voor cosmetica en farmacie moet volgens dat decreet mineralogische en chemische keuringen doorstaan.²

In het Marokkaans-Arabisch heet de aarde ġasul; het woordenboek van Harrell beschrijft haar als volaarde om het haar te wassen.³ Tegenwoordig zit ze in gezichtscrèmes, zonnebrandmiddelen, huidreinigingsmiddelen en shampoos.⁴

Waar het vandaan komt

De afzettingen liggen aan de rand van de Midden-Atlas in het dal van de middelste Moulouya, bij Missour in de omgeving van Ksabi, zo’n 200 kilometer van Fez; het door het ministerie aanbestede terrein ligt 50 kilometer van Missour in de richting van Midelt.⁵ De ghassoul is gebonden aan groene mergel met gips in heuvels tussen 1200 en 1400 meter hoogte.⁶ Het staatsbureau voor koolwaterstoffen en mijnbouw ONHYM rekent de ghassoul-lagen tot het tertiaire bekken van Missour; in 2019 bracht het ze in kaart en bemonsterde het ze, omdat zulke kleien ook lithium bevatten.⁷

Een MAP-bericht uit 2004 noemt de groeven van Tamdalet bij de landelijke gemeente Ksabi in de kring Missour.⁸ De afzettingen strekken zich volgens dat bericht uit over bijna 25.000 hectare, leverden gemiddeld zo’n 2700 ton per jaar en dekten de hele behoefte van het land.⁹

Geschiedenis

Volgens hetzelfde bericht gaat de winning terug tot de 13e eeuw.¹⁰ Op 14 september 1796 verleende sultan Sidi Mohammed Ben Abdellah de sjerifijnse familie Ouled Moulay Ali Ksabi van de Moulouya per dahir (koninklijk besluit) het gebruiksrecht op de groeven, tegen afdracht van de helft van de heffingen aan de staatskas.¹¹

In 1947 ging het recht naar een onderneming, in 1954 nam een Marokkaanse maatschappij het over, en sindsdien wordt het via aanbestedingen vergeven.¹² In 2018 riep het ministerie van Uitrusting, Vervoer, Logistiek en Water investeerders op zich in te schrijven voor de concessie voor opsporing, winning, bewerking en verkoop in het dal van Ksabi Moulouya.¹³

Hoe het wordt gemaakt

De winning gebeurt ondergronds in galerijen, en wel met de hand, zodat de lagen niet vermengd raken met dove groenige en roodachtige kleien.¹⁴ Direct na de winning wordt gesorteerd: grote, meestal zuivere brokken gaan in zakken, fijnere stukken gaan naar de wasserij aan de oever van de Moulouya en drogen op betonnen vlakken in de zon.¹⁵

Wanneer

In de traditie van Fez hoorde ghassoul naast zwarte zeep en paardenharen handschoen vast bij de badspullen van de vrouwen.¹⁶ Thuis werd de ruwe waar ’s nachts geweekt in water met essences als oranjebloesem en mirte, gezeefd, gekneed en in dunne plaatjes in de zon gedroogd; de kennis ging van moeder op dochter over.¹⁷ Op de dag van het huwelijkscontract hoorde ghassoul bij de gaven die de familie van de bruidegom de bruid bracht, samen met henna, dadels en melk.¹⁸