Berrad en glazen

Wat het is

Berrad (meervoud brared) heet in het Marokkaans-Arabisch de theepot, kas (meervoud kisan) het drinkglas.¹ De siniya (meervoud swani) is een metalen dienblad, vooral voor het theeservies; het hele gerei om thee te zetten en te serveren noemt men l-iqama of ʿmara de-s-siniya.²

Op het dienblad staan glazen en theepot; het geeft het ritueel zijn stabiliteit en geldt tegelijk als teken van macht.³ Dienbladen van koper, nieuwzilver of zilver waren lang een teken van welstand en sieren tegenwoordig in alle lagen de woning.⁴

Vaak is de siniya dubbel, twee dienbladen met elk drie poten: op het ene staan glazen en theepot, op het andere, de la’mara, doosjes voor suiker en thee, een schaaltje voor de munt en een glas voor het water waarmee de theeblaadjes worden gewassen.⁵

Geschiedenis

Het woord siniya hangt samen met ṣīnī, ‘Chinees’, en kon vroeger ook porselein en koperwerk aanduiden.⁶ Grote metalen schalen die als tafel dienden, worden in Marokko al bijna duizend jaar gemaakt; het eigenlijke theeblad kwam pas zo’n twee eeuwen geleden met de thee.⁷

Eind 18e eeuw dronken het hof en de rijken thee, vanaf 1830 de stedelingen, tot in de jaren 1890 ook het platteland; buitenlandse gezantschappen brachten in de 18e eeuw thee en theeservies mee als geschenk voor de hoogste hoogwaardigheidsbekleders.⁸ Le360 dateert de komst van de thee in het midden van de 19e eeuw en noemt al Moulay Ismaïl in de 17e eeuw als theedrinker.⁹

Rond 1900 stonden theepotten in welgestelde huizen bij voorkeur op Engelse zilveren dienbladen.¹⁰ Een Marokkaanse koopman in Manchester liet samen met de zilversmid Richard Wright dienbladen, theepotten, thee- en suikerdozen voor Marokko maken, waarvan het decor Engelse en Fassi-motieven mengde; in het Marokkaans heet dit zilver rayt.¹¹

Hoe het wordt gemaakt

Het grootste deel van het theeservies voor de Marokkaanse markt wordt gemaakt door de swâiniya, de ‘dienbladmakers’ van de medina van Fez, wier gilde rond 1910 ontstond; in het hoogseizoen werken daar volgens Buob (2006) zo’n tienduizend metaalbewerkers op bijna zeshonderd plaatsen.¹² In 1946 bracht een ambachtsman de draaibank naar Fez; daarmee kopieerde de firma Et Taj de Wright-theepotten uit Manchester getrouw, alleen worden de patronen in Fez met de hand gecijzeleerd en gepunsd in plaats van in vormen geperst.¹³ Het graveren op goud, zilver en koper staat sinds 2023 op de UNESCO-lijst van het immaterieel cultureel erfgoed, als gezamenlijke inschrijving van tien staten, waaronder Marokko; de gegraveerde stukken zijn volgens de UNESCO sieraden en huisraad.¹⁴

Wanneer

Bij bezoek van vrienden of verwanten schenkt vaak nog het gezinshoofd in of bepaalt hij wie het handvat van de theepot mag nemen.¹⁵ Bij het inschenken heft men de theepot hoog, zodat er schuim ontstaat; in de Sahara en langs de Ziz en de Draa neemt men drie glazen aan, om de gastheren niet te kwetsen.¹⁶ Bij bruiloften droeg men tot enkele decennia geleden de bruid op grote ronde koperen dienbladen naar de gasten.¹⁷