Tajine (de pot)

Wat het is

De tajine is een ronde pot met een platte bodem en een lage rand, waarop een groot kegel- of koepelvormig deksel zit; traditioneel is hij van aardewerk, soms beschilderd of geglazuurd.¹ In het Marokkaans-Arabisch duidt het woord de ronde, bruine serveerschaal met deksel aan en tegelijk het gerecht dat erin wordt opgediend.²

Het deksel vangt de opstijgende damp op en laat het condensaat terug in het gerecht lopen; daarom is er maar weinig water nodig.³ Een deel van het vocht neemt ook de ongeglazuurde binnenkant op.⁴

Waar het vandaan komt

Het Arabische woord ṭājīn gaat terug op het Oudgriekse tágēnon, een platte pan van klei.⁵

De vijf belangrijkste centra van het Marokkaanse pottenbakken zijn volgens de Maison de l’Artisan Fez, Safi, Salé, Marrakesh en Tetouan.⁶ In Oued Laou aan de Middellandse Zee, ten zuidoosten van Tetouan, maken vrouwen met de hand serviesgoed voor dagelijks gebruik, vooral voor de keuken.⁷

In Safi is het pottenbakken na de opgravingen van 1994 bij Lalla Hniya Hamriya minstens sinds de Almoravidentijd (11e eeuw) aangetoond; tijdens de Portugese bezetting (1508–1541) lag het stil, en een document uit 1821 laat zien dat de stad in de vroege 18e eeuw weer een pottenbakkerscentrum was.⁸ De meesterpottenbakker Boujemaa Lamali stichtte in 1920 de eerste pottenbakkersschool van het land, die generaties pottenbakkers opleidde en Safi tot pottenbakkershoofdstad maakte; sinds 1990 is daar het Musée national de la céramique.⁹ Tegenwoordig werken in Safi 1500 tot 2000 mensen direct in het pottenbakken, in meer dan 200 werkplaatsen op de pottenbakkersheuvel en in het pottenbakkersdorp; sinds 2025 behoort de stad tot het netwerk van UNESCO Creatieve Steden.¹⁰

Geschiedenis

In de tajine wordt traditioneel gekookt boven gloeiende houtskool in een kleien komfoor, de kanun of majmar.¹¹ De kanun, een terracotta bekken met korte poten en steunen voor het kookgerei, was in heel Noord-Afrika de gebruikelijke kookplaats, tot er voor enkele decennia petroleumstellen en daarna elektriciteit en gas kwamen; zijn vaste partner was de tajine met zijn hoge kegeldeksel van hetzelfde materiaal.¹²

Waaraan je het herkent

Voor kookgerei van klei gelden volgens het ministerie van Ambachten bindende normen; in totaal heeft het ministerie 344 normen voor ambachtelijke producten en diensten opgesteld.¹³