Kalk en pigment

Wat het is

Bedoeld is de verflaag op de gevels van Chefchaouen: kalk met meer of minder indigo levert de verschillende blauwtinten van de steegjes op, die als kenmerk van de stad gelden.¹ Bijna alle huizen en zelfs enkele steegjes zijn geverfd, in tinten van licht- tot donkerblauw.² Ook de voordeuren zijn blauw; een studie over de geitenhoudsters van de medina noemt ze als de blauwe deuren van Chefchaouen.³

In het Marokkaans-Arabisch heet de kalk net als de kalkverf zir, het werkwoord ziyyer betekent witten; de indigo heet nili.⁴

Waar het vandaan komt

Chefchaouen ligt in de Rif in het noorden van Marokko. De kasba van de stad werd volgens het ministerie van Cultuur in 1471 (876 na de hidjra) gebouwd onder de emir Ali ben Rached, eerst als militair bouwwerk, tegelijk als zijn residentie, Dar Al Imara genoemd; een muur van stampaarde met dertien torens omsluit haar, daarbij een Andalusische tuin van 2300 vierkante meter, een kleine moskee, een gevangenis en een stal.⁵ De stad zelf werd in 1471 gesticht en in 1480 voltooid⁶; ze is bekend om haar blauw en wit getinte gevels.⁷

Geschiedenis

Hoe het blauw is ontstaan, is niet opgehelderd, en de bewoners zijn het er niet over eens.⁸ Genoemd worden muggen, die de kleur op afstand zou houden, de nabijheid van de zee, de bron Ras el-Maa voor de stad en het sparen van de ogen in de zomer.⁹

Oudere bewoners herinneren zich dat de gevels minstens 30 jaar geleden wit waren en maar een beetje indigo bevatten, om de verblinding door het licht te verzachten.¹⁰

Waarvan het is gemaakt

Le360 noemt kalk en indigo¹¹, Middle East Eye een mengsel van krijt en gekleurd water.¹² Kalk hardt bij het drogen uit met het koolstofdioxide uit de lucht en wordt daarbij hard als steen.¹³

Wanneer

In het voorjaar, wanneer de winterregens de stad hebben gewassen, verven de bewoners hun muren opnieuw of werken ze versleten plekken bij; de plaatselijke overheid stelt daarvoor kwasten ter beschikking.¹⁴