Lantaarns van messing en koper

Wat het is

De Maison de l’Artisan rekent armaturen, naast dienbladen, theepotten en ketels, tot de alledaagse voorwerpen van de dinanderie; kroonluchters van brons en koper sieren woningen en andere gebouwen.¹ In het Marokkaans-Arabisch heet een lamp of lantaarn fnar, een olielamp qendil.²

Onder dinanderie verstaat de Maison de l’Artisan het werk met plaatmetaal, vooral koper en messing, maar ook tin, staal, lood, nieuwzilver en aluminium.³ In Fez en Marrakesh bewerken ambachtslieden het koper als edelsmeden, met fijn opengewerkt werk.⁴

Geschiedenis

Volgens de Maison de l’Artisan verschijnt de dinanderie in Marokko in de 12e eeuw en wordt ze vanaf de 14e eeuw een eigen specialiteit; toen verschenen op de deuren van welgestelde families in Fez deurkloppers van brons, koper en messing.⁵ In het Batha-paleis in Fez, begonnen onder sultan Hassan I (reg. 1873–1894) en voltooid onder sultan Abd al-Aziz (reg. 1894–1908), sieren koperen lampen in verschillende vormen de galerijen; het paleis is nu een museum.⁶

Hoe het wordt gemaakt

De ambachtsman drijft een plaat met de houten hamer van buitenaf in vorm; de slagen moeten gelijkmatig zijn, en tussendoor wordt het stuk verhit om de vervormingen van de hamer weg te werken.⁷ Daarna wordt het patroon naar een sjabloon of uit de vrije hand op het metaal getekend, met de graveerstift gegraveerd, geciseleerd, in vorm gebracht en met tin of zilver gesoldeerd; als laatste komt het patina.⁸ Gemiddeld werken zes mensen aan één stuk, dat enkele dagen tot weken kan duren.⁹

De koperslager Anas Khardal uit Fez, die al bijna 25 jaar werkt en het vak in de werkplaats van zijn vader leerde, noemt het graveren een van de lastigste stappen; aan het eind wordt het stuk gepolijst.¹⁰ De werkplaatsen liggen in de medina en in de ambachtswijk van de Seffarine in Aïn Nokbi; messing kostte daar volgens hem in 2026 rond 170 dirham per kilo, rood koper meer dan 200.¹¹

Het graveren op goud, zilver en koper staat sinds 2023 op de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de UNESCO, als gezamenlijke inschrijving van Marokko met negen andere staten.¹² De kennis wordt doorgegeven in families, door kijken en meedoen, en in werkplaatsen van opleidingscentra.¹³